Startravelling with TheRitz

“Wenn die Welt untergeht, so ziehe ich nach Mecklenburg, denn dort geschieht alles 50 Jahre später.” Rijkskanselier Bismarck.

Het weekend van 11 tot 15 april 2013 was het derde waarneemweekend voor mij in Duitsland. Na 2x Kollase (gebied Göhrde, westen van de Elbe onder Lüneburg) toog ik dit keer naar de vers gevonden Töpferhof Hohen Woos. Een, afgaande op website, Google Maps en Blue Marble, zomaar eens perfecte waarneemlokatie op 5 uur rijden van mijn huis. Donkere luchten en een beter onderkomen dan het mij toch te spartaanse Heu Hotel Gut Kollase van Andreas.

Gratis een wens. Da’s toch aardig!

Laat ik maar met de deur in huis vallen: voor hardcore waarnemen is Kollase beter. Het is er donker, stiller en rustiger. Wil je een lekker bed, verwarming, twee badkamers (bad!) en een soort-van-café op het terrein waar je taart en koffie kan krijgen maar ook knétterdonkere nachten? Ga dan naar Hohen Woos. Voorlopig kan dat niet meer want ik heb het gereserveerd voor de nieuwe maan weekenden van september 2013 en april 2014

Het onderscheid zit ‘m vooral in het feit dat in Hohen Woos een ieniemienie lichtkoepeltje op ZZW ligt van Tewswoos en de lampen op lichtsensor op het terrein van de Töpferhof die soms afgingen (2x per nacht max) door katten of vossen. Of egels, of muizen, of ander lokaal wild. Wil je waarnemen maar schiet je in de stress van een lamp die kan aanspringen….don’t go there. De koepel van Tewswoos mag overigens amper zo heten en ging om 23:00 uit.
Wij gingen dus wel. Overdag een schitterende lokatie met alle gemakken. In de buurt wandelgelegenheden te over en veel, heel veel mooie dieren naast de al genoemde: kraanvogels, valk, zee-arend, buizerds, zwaluwen natuurlijk, herten, zwijnen, vlinders die je hier niet (meer) ziet en de Töpferhof-teckel. De meest gelukkige hond op aarde die in een constant natural high verkeerde door de voor hem ongetwijfeld fabelhafte Umgebung. Verder in de regio ook nog wel wat te zien zoals Festung Dömitz, Rüterberg, de Elbe en als je wat verder wilt rijden Schwerin en Wismar.

Het terrein van de Töpferhof

Maar daar kwamen we eigenlijk niet voor. Waar we wel voor kwamen was de donkere lucht. Die hebben we weliswaar minder gezien dan gehoopt maar op 3 van de 4 avonden konden we aan de slag waarbij de 13de toch de beste nacht was. Gemiddelde SQM was 21.75 op 13-04 en 21.70 op de 14de. Dat kan hoger, want het was verre van optimaal waardoor ik inschat dat 21.9 gemiddeld hier haalbaar is. Perfect donker dus!

Donderdag 11-04

Niks te zien. Bogus meting gedaan van SQM 21.9 gemiddeld onder de gitzwarte wolken. Helaas!

Vrijdag 12-04

Overdag een trip naar Dömitz gedaan. Eerst naar de Elbe gekeken waar de halve brug opviel. Ongetwijfeld een restant uit de tijd dat de DDR onbereikbaar was. De brug die er nu ligt is zichtbaar nieuwer en van de jaren negentig. In Dömitz zijn we kort de Festung in geweest. Een mooie, vrij kleine, vesting italiaanse stijl. De enige in Noord-Duitsland in zijn soort.

Daarna door naar Rüterberg. Een klein dorpje wat in de DDR-tijd precies in het Ijzeren Gordijn lag. De bewoners moesten elke keer, 22 jaar lang, bij in- en uitgaan van hun dorp papieren laten zien bij de ijzeren hekken etc. Erg bijzonder. In het dorp een wachttoren, waar nu een gezinnetje in woont.

Wachttoren Ijzeren Gordijn

Om 21:30 trappen we af met C/2011 L4 Panstarrs in alle kijkers. Er werden foto’s gemaakt door Christian en in mijn 12″ Lightbridge was het een feest om te zien. Schitterend! Niet alleen de primaire staart was mooi, ook de secundaire (haaks op de grote staart) was eenvoudig te zien.

Wauw!

Daarna kwamen er wat wolken en dat ging zo tot 00:30. In de periode tot 00:30 was er echter echt wel wat te kijken. En zo zag ik voorbij komen: Hickson 61, M98, Markarian’s Chain, Leo 1 (M105 e.o.) en Leo’s Tripplet. Veel detail was er op deze matige avond niet te zien maar alles functioneerde, dauwverwarming ging nu 6 uur lang probleemloos dankzij de nieuwe DHZ powertank en ik kan nog starhoppen. Ik blij en wij allen blij want deze avond mag toch wel het Wonder van Hohen Woos heten aangezien we eigenlijk helemaal niet meer op enig helder weer hadden durven hopen.

De transparantie was voor deze lokatie niet best, de SQM bleef steken op 21.35 gemiddeld maar vaak ook rond 20.9. Maar ja.. voor SQM 20.6 gemiddeld rijd ik gerust 30 minuten in Nederland dus wat is slecht…

Na 00:30 nog tijd voor meer. De SQM werd niet heel denderend maar er kon nog meer bekeken worden!

• M51 met héél vaag de spiraalarmen. M51a prima zichtbaar maar de brug niet.
• NGC4565 The Needle, de bekende edge-on spiral. De starphop  bleek mee te vallen. Die pak ik zeker nog een keer mee.
• M82 mooie sigaar, met wat zwarte flarden maar verder weinig detail.
• M81 was erg slecht zichtbaar, geen hint van de spiraal wat ongetwijfeld te wijten was aan de belabberde transparantie.
• M64 … die ging niet meer lukken want om 04:00 was het toch écht bekeken! Op naar de volgende nacht!

Zaterdag 13-04

In het voren had ik mij niet voorbereid op deze trip. Ik wist wel dat ik mij wilde beperken tot Leo, Virgo en Coma maar objecten selecteren heb ik lekker bewaard voor Hohen Woos zelf. Overdag op vrijdag dus de boeken in (Night Sky Observers Guide, Sue French’s Deepsky Wonders) en een aardige selectie gemaakt. Roland had als tip in een notitieboekje te noteren wat ik ging bekijken met wat opmerkingen erbij wat bijzonder is aan de te bekijken galaxies. Zo gezegd zo gedaan en dat is goed bevallen.

First up: Corvus. Inderdaad, dat was niet geplanned maar daarin staat het Antennae stelsel. Daarna door naar staart Leo, lijf Leo, kop Leo, Virgo cluster en afsluiten met Coma cluster en bij tijd over het oostelijk deel van Virgo.

Voor het eerst werkte ik volledig op de Triatlas B met kleine uitzondering dat ik in het Virgo cluster even in de PSA gespiekt heb omdat de Triatlas B vrij overweldigend is in dat gebied en de PSA me wat meer houvast gaf.

Eerst dus Corvus.

Daar wilde ik NGC4038 & 4039 Antennae/Ringtail doen maar die stonden te laag en dus niet gedaan. M104, het Sombrero Stelsel stond vrij laag en was niet al te helder. Kern te zien met stofbandje maar de ‘sombrero-vorm’ was niet te herkennen.

Dan in de staart van Leo begonnen met  NGC2903 + 2916, die had een (notitie in boekje) Lichte korrelstructuur gezien en wat lichte delen aan de N & Z uiteinden zoals in Nightsky Guide stond.

Door naar NGC3226 & 3227. Daarover schreef ik: Erg zwak. Eentje zou ietsje groter zijn maar beide waren zo zwak dat ik weinig verschil zag tussen beide.

Met Hickson 44 heb ik al 2 jaar een appeltje te schillen en wel dat ik NGC3187 daarin nooit zag. Voor het eerst allevier gezien! Ook de zwakke NGC3187. Vorm daarvan niet te zien, slechts een vage vlek (leek wat langwerpig)

Dan NGC3395 & 3396 (die eigenlijk in Leo Minor staan…). Interacting galaxies. Ene (3395) is S-vormig, de andere vaag vlekje. De S-vorm alleen te zien na lang kijken & perifeer. De S-Vorm zag ik overigens pas bij de 2de keer kijken omdat ik in het notitieboekje een tekeningetje had gemaakt en me later pas bedacht dat ik niet gechecked had of ik die vorm ook kon herkennen. Ja dus. 

Van Leo’s Triplet heb ik alleen NGC3628 bekeken. Het stofbandje gezien,  maar de halovorm was niet echt herkenbaar zoals je die op foto’s ziet.

M95 weinig te zien van spiraal, heeeeeel lichtelijk. Ik besef mij dat ik ruzie krijg met Messier fans als ik zeg dat ik Messier objecten niet echt spannend vind. Deze niet in ieder geval.

NGC3384, 3389, M105
Een trio maar nogal detailloos (laag vergroot).

Stelsel NGC3521 zou een korrelige structuur hebben en héél misschien aan W-zijde een stofbandje. En jawel hoor,
beide gezien! Leuk om dat zo te kunnen zien, de donker hemel hielp daar ongetwijfeld bij!

NGC3607 & 3608 erg zwak maar onmiskenbaar een interacting stel. Ik zit in mijn ‘interacting galaxies periode’ en deze heb ik eens lekker lang bekeken.

NGC3386, 3884, 3681 kon ik probleemloos allemaal te zien maar er waren er volgens mij meer dan alleen deze drie. Dit moet ik nog eens checken.

In Virgo aanbeland meteen begonnen met de Siamese Twins, een mooi interacting stel! Ook NGC4565 The Needle weer even bezocht. Erg mooi, veel mooier dan gisteren!

De SQM was op deze avond gemiddeld 21,75 en de seeing was erg goed, transparantie was ook erg goed maar niet perfect. Inmiddels had ik de selectie afgewerkt en wat geschetst. Tijd om wat te freewheelen!

In Ursa Major wat stelseltjes afgelopen maar noemenswaardig was weer M101 met de spiraalvorm zichtbaar (al vond ik het wat lastig zichtbaar) en de mooiste M51  & M51a waarneming van mij tot nog toe: spiraal te zien, halo te zien, brug te zien. Een donkere achtergrond helpt daar enorm bij!

Maf object van de avond was de Omega Nevel! Die stond natuurlijk laag aan de horizon maar ja hoor… nu al te zien! De Veil Nebula was ook te zien maar die tel ik niet mee, stond veel te laag. Beetje ‘vieze waarneming’  daardoor.

De powertank deed het wederom perfect, geen centje last van dauw gehad. Opvallend vond ik dat het meest gebruikte oculair wéér de 11m Explore Scientific was (140x vergroting).

Wh00t!!!!

Zondag 14-04

Een dag met veel wachten op een paar schaarse, maar erg donkere!, momenten. In de heldere momenten was de transparantie niet al te best maar de SQM haalde weer een lekkere 21.70 gemiddeld! Dus genoeg reden om lekker te blijven staan, te kletsen en te klooien met long exposures, lampjes, aanstekers en laserpointers. Foto’s volgen.

In de heldere momenten dook ik Ursa Major in. Daar had ik wat ‘needles’ gevonden. Eerst was daar NGC4144 wat een alleraardigste naald is. Daarna NGC4100 gevolgd door NGC4157. Omdat lange sessies niet gingen hebben we ons verder ook vermaakt met ouderwets sterren kijken, en natuurlijk de Melkweg bekeken die langzaam aan opkwam met de Zwaan.

Dan nog NGC5740, geschetst. Dat schetsen is lastig, en zeker met weinig tijd tussen wolken door. Ik zie achteraf (vergeleken met DSS) dat de sterposities niet super zijn maar het moet er maar mee. Een indicatie geeft het zeker wel.

Het klapstuk van de avond, en het hele weekend eigenlijk, was voor mij dat ik Palomar 4 kon bijschrijven. Dit is een bolhoop en het bijzondere eraan is dat hij vrij zwak is (mag 14.2) en de verst weg gelegen bolhoop is die je op het Noordelijk Halfrond kunt zien: 355.000 lichtjaar. Dit ding ‘hoort’ nog bij ons Melkwegstelsel samen met ongeveer 60 andere bolhopen.

Bewaard voor het laatst, want ik dacht een lastige vondst te moeten doen. Niks is minder waar, de starhop was vrij eenvoudig! Je hebt wel achterlijk donkere lucht nodig wil je er dan zo makkelijk vanaf komen want als het minder donker was geweest was nummertje 4 mij niet opgevallen en had ik veel dieper moeten starhoppen. Maar…nu dus niet! En dat moest op schets, héél vlug in een halve minuut omdat de wolken er al weer aankwamen. Let dus niet op de verhoudingen, dit was een super-quickie!

In september ga ik weer. Dan is het Melkwegtijd dus weer andere dingen te zien. Nu al zin om daar weer heen te gaan, te kletsen met eigenaar Franz Döscher en hopelijk met wat meer heldere nachten!

Laatste bakkie koffie

Via de social media boodt ESO aan geïnteresseerden een exemplaar aan van het boek Europ to the stars om te recenseren. Nou ben ik bij een boek over 50 jaar ESO altijd wat angstig voor een boek vol propaganda en pagina’s vol cijfertjes en tabellen. Maar ik was erg benieuwd, schreef mij in en mijn hart sprong op toen ik dit boek uit de verpakking haalde:

Niks geen droge kost maar mooie plaatjes en een lekker lopend verhaal! Die foto’s zijn af en toe zelfs 3 pagina’s groot want uitvouwbaar. Afwisselend werd mijn oog gestreeld door mooie foto’s van hemelse vista’s en werd de nerd in mij enthousiast van de brokken high-tech. Telescopen. Grote! Dit boek, in opdracht van ESO gemaakt, had ik in 2 avonden uit. En mensen die mij kennen weten dan dat dit een goed boek is.

Het boek begint met een de historie van de ESO. Je reist af naar Zuid-Afrika, waar veldonderzoek werd gedaan omdat men dacht dat dit een goede lokatie kon zijn voor een eerste zuidelijk observatorium. Vanuit het noorden was het grootste deel van de zuidelijke sterrenhemel immers onbekend en daar wilde men verandering in brengen. Eerst simpelweg vanuit het oogpunt van navigatie (langer geleden nog dan de 19de eeuw natuurlijk…) en de zuidelijke Melkweg zien we hier op onze breedtegraad niet. En natuurlijk voor onderzoek van ons noorderlingen onbekende hemelse objecten in de zuidelijke Melkweg.

Vanwege de enorme kosten die gemoeid waren bij de onderneming ontstond al vrij gauw een europees samenwerkingsverband tussen een handjevol landen: de ESO was begonnen. Echter bleek Zuid-Afrika na onderzoek ter plaatse niet goed genoeg.Toen men in Zuid-Amerika betere lokaties vond startte de ESO met het eerste observatorium op de bergrug La Silla in 1969 waarbij in 1976 het topstuk geopend werd: een 3.6 meter telescoop.

Natuurlijk smaakte dit naar meer en men dacht direct verder voor een nog grotere telescoop. Eerst zou dat een een 16 meter telescoop worden maar het bleek praktischer als er enkele kleinere telescopen gekoppeld konden worden. Dit werd de Very Large Telescope (VLT): vier telescopen van 8 meter per stuk, aan elkaar gekoppeld door een compex optisch netwerk. De techniek werd in 1980 getest met de New Technology Telescope, en in 1999 was de VLT een feit. Dit keer niet op La Silla maar op Paranal, iets noordelijker gelegen.

De opvolger van de VLT is inmiddels al een tijd lang in ontwerp. Net als bij de naamkeuze VLT blijken de ontwikkelaars van die telescoop niet over een bijzonder creatieve geest te beschikken als het op de naam aankomt: de E-ELT. European Extremely Large Telescope. Op dit moment (begin 2013) is deze telescoop in ontwikkeling.

Tot zover een hele beknopte samenvatting van een deel van het boek. Want de geschiedenis van de ESO is maar een deel van het verhaal. In het boek komen namelijk ook nader aan de orde de toekomst van de ESO en gaan de schrijvers dieper in op de deelnemers aan de ESO. Wat mij echter meer trok waren de hoofdstukken over de diverse (soms uitgefaseerde) telescopen in Chili en het hoofdstuk over de recent officieëel geopende ALMA (sub)millimeter array op een slordige 5 km hoogte. En het boek geeft een mooi overzicht van het arsenaal aan telescopen en techniken die door de ESO ingezet worden om de geheimen van het heelal te ontrafelen.

Al met al vond ik dit een bijzonder geslaagd boek. Je krijgt mij niet zomaar gegrepen met een boek over de geschiedenis van een wetenschappelijke organisatie. Maar Schilling en Christensen zijn er in geslaagd een overzichtswerk te combineren met zeer mooie astrofoto’s en beknopte uitleg van techniek waarbij het nooit te lang door gaat over één onderwerp. Een knappe afwisseling tussen het verhaal van ESO, de ingezette middelen en de bereikte resultaten. Zeker een aanrader als je in twee avonden (oké, pak er drie) helemaal bij wilt zijn over de ESO of als je simpelweg geïntroduceerd wilt worden met wat de ESO doet.

Het boek ligt in de winkel voor rond de €50,00 in de boekwinkels. Dat is een stevige prijs, maar dat is het boek met 224 mooie pagina’s ook. Laat je daar dus niet door tegenhouden.

Europe to the stars – ESO’s first 50 years of exploring the southern sky

Uitgeverij Wiley-VCH Verlag Gmb

ISBN 978-3-527-41192-4

Govert Schilling & Lars Lindberg Christensen

September 2012

 

Nieuwe Maan weekend september 2012. November de 11de in 2012. En 4 maart 2013. Dat zijn de laatste 3x dat ik onder de sterrenhemel stond.

Gisteren op tijd van werk weg en de spullen ingeladen. Tijdig de auto in op weg naar de Knardijk. Of Gortel. Of toch Lochem? Het werd Lochem want boven het westen en noorden zag ik wat sluier hangen. Helaas. Nog geen 2km onder knooppunt Hoevelaken door kwam ik in de enige file van Nederland. Niet nu! Wel nu. Een uur later kon ik de volgende afslag nemen bij Barneveld en draaide ik om. Lochem was al buiten bereik. Mopperend naar huis. Jas uit. Jas aan. Mopperend weer naar de tuin. Minder mopperend de auto in. En alsnog naar de Knardijk gereden. Wat kan het ook schelen, ik wil wat zien. Om 20:40 was ik op de dijk en gauw de boel opgezet na een rondje langs de 5 anderen. De 12″ LX200 van Victor torende weer twee en een halve meter boven de dijk uit. Flak kijker.

De omstandigheden waren oké. We haalden een SQM van 20.53 wat vooral te ‘danken’ was aan de cirrus en soms zelfs regelrechte hoge bewolking. Sterren gingen dan ‘uit’ en detail was over het geheel slecht deze avond die zich kenmerkte in vooral wollige sterren. Toch nog wat gezien, zelf. De kijker opzetten kon ik gelukkig nog…

Eerst M42 en M42, met de 28mm S5000 en dus een groot beeldveld (75x). Helaas heb ik (nog) geen 2″ UHC of OIII filter maar ook zo al heel aardig. Door naar Jupiter. Autsj! Seeing not good.

Door naar de kijker van Victor voor wat carbon sterren. Wandelen langs Hans voor een hele heldere NGC galaxy waar ik het nummer van kwijt ben. Hans en Matthijs noemden het de ‘gemiste Messier’. En dat was terecht. Heel helder!

Terug naar mijn kijker. Even Hickson 44 in de nek van Leo. Twee waren er te zien, maar het was echt te grijs. Jammer! M51 dan want die kwam al wat omhoog.

En weer een rondje langs de anderen gevolgd door een korte eigen sessie met daarin:

• M51
• M53 bolhoop
• het “Black Eye Galaxy” (M eeuuuh…83? 84? Ah, what the hell!)

M51 was nu véél beter dan eerder. Met wat spiraalarmen te zien. De bolhoop M53 was fijnkorrelig en een sterretje die eruit springt (volgens mij een voorgrondster). En het black eye gx liet een mooi zwart stofbandje zien en een ‘waaierig’ uiterlijk. Mooi ding!

Nog een tussenstop voor dit keer twee mooie Herschel dubbelsterren in de 12″ van Victor. Een stel zat op 12.7 arcsec naast elkaar. Krap! Een ander setje had een compagnon van mag 12.nogwat. Zwak ding. Allemaal niet te doen in mijn kijker, of in ieder geval niet in het tempo wat Victor haalt met de goto.

Het was 23:30 en nu wel zo slecht dat ik het voor gezien had. Eerder vertrokken de anderen al. Mooi om er weer eens te hebben gestaan in een stuk aangenamere temperatuur. Jammer van de hoge wolkjes, die verprutsten het toch wel behoorlijk.

Leerpunten: Powertank no good, must improve! Triatlas B op A3 formaat geprint vind ik onhandig. Misschien nog maar ff door met de PSA of een alternatief zoeken. Lijstje maken met Astroplanner werkt goed! Wat niet goed werkt is zaken in het zenit zoeken want dat is met de zogenaamde dobsondans geen pretje….

Om 23:30 was ik dus weg. Victor alleen achterlatend, brabbelend in zijn memorecorder en tig dubbelsterren afstruinend.

Twee waarneemavonden in één week!

11-11

Een avondje Gortelse Heide op de Veluwe. Een goede plek om zo’n 45 minuten rijden van huis. SQM 21 kan hier goed gehaald worden al blijft het gissen zonder SQM-L metertje. Ik stond er samen met Duncan van de sterrenwacht (die overigens first light had met zijn 14″ Skywatcher goto dobson).

Op de planning stond veel maar door de steeds binnendrijvende wolken bleef het hangen op snelle starhopjes en korte kijkmomentjes. Had je wat in beeld, dreef er weer een wolk voor.

Uiteindelijk gezien niet speciaal in deze volgorde:

• NGC7331 geen deer lick geen Stephan’s Quintet, zeer matig in vergelijk Lalobbe!
• De Veil gezien, ook geen vergelijk. Deze stond dan ook een stuk lager dan in september
• Pickering’s Triangular Wisp wel zichtbaar maar al de flarden van Lalobbe niet
• NGC7332 was met gemak de klapper (zie schets)
• NGC7741 niet gevonden, lastig!
• NGC7448 vrij eenvoudig, een eliptisch ‘blobje’
• NGC7479 niet gevonden, idem NGC7619 & 7626 –> alledrie te weinig tijd door wolken
• M52 prima te doen maar geen spoor van de Bubble…
• NGC281 niet gevonden
• IC5217 staat niet in PSA. Wel gemarkeerd maar te lastig zonder kennis waar naar te zoeken en exacte lokatie. Volgende keer dan maar de Triatlas B
• NGC206 in M31 was niet te zien, ik vermoed door de waardeloze transparantie

NGC7332 en NGC7339 vanuit Gortel

Op de 14de ben ik alleen de Knardijk op gegaan. Gelukkig maar want dat leverde een mooie avond op en het is nog maar afwachten of het deze Nieuwe Maan in november 2012 nog een keer gaat lukken.

Begonnen met Andromeda:

• M76, een planetaire nevel, heel mooi! de ‘armen’ bij vlagen te zien maar verder weinig detail. Bij meer vergroting en OIII blijft er snel niks
• van over!
• M31 met 15x was wijds maar de transparantie was niet al te best
• NGC891, een edge on spiral die heel doorzichtig is. Mooi ding, groot maar héél zwak!
• NGC7686 open cluster. Mooie goudgele ster in het midden. Los maar bij meer vergroting verschijnen meer achtergrondsterren
• NGC7662, de Blue Snowball ook een planetaire nevel, is het object van de maand op AF maar ik zie a) geen blauw en b) geen detail. Meer vergroten misschien.

NGC891 door mijzelf ^_^

En dan de Vissen die eigenlijk in de lichtsoep van Almere stond dus weinig aandacht aan gegeven:

• NGC7640 laten schieten (NGC488 + 520 + 474 etc)
• het Pisces Galaxy Cluster bewaard voor een betere gelegenheid

• NGC1528, een mooi open cluster met aardig wat helderheidsverschillen
• NGC1491 vlakbij bleek te lastig. Want waar moet ik naar kijken? Wel erg zwart daar…
• NGC1245 niet gevonden, of het moet dat langerekte cluster zijn geweest? Thuis gechecked.. nope. Totally wrong.
• NGC1275 niet gevonden en ook de rest van Perseus niet meer gedaan.

Daarna trok de kou op en de zin weg.  Afgesloten met nog een keer M76 want die is mooi en daarna Jupiter die bij vlagen heel mooie details gaf (ook de kleine  stormpjes op het zuidelijk halfrond piepten er soms door!).

Later bleek de seeing uitzonderlijk te zijn geweest, helaas had ik dat niet door want dan had ik Jupiter meer tijd gegeven…

Al sinds 2 jaar neem ik regelmatig met de telescoop waar vanaf de Knardijk in de Flevopolder. En gedurende die 2 jaar merk ik ook dat het steeds lichter wordt. Zo stiekem en zachtjes aan neemt de lichtvervuiling en hinder toe. Niemand die het merkt daar in de polder. Tot het op een gegeven moment niet meer donker is en iedereen zich afvraagt waar al die sterren zijn gebleven. En dan is het te laat.
Dus ik klim regelmatig in de pen richting Staatsbosbeheer, Platform Lichthinder, Milieudefensie en Natuur en Milieu Flevoland, Utrecht etc. om dit aan te kaarten. Actueel nu zijn de Amersfoortse Mixed Hockey Club Amersfoort die met vier enórme lampen het veld én de halve Eemvallei verlicht en Bakker Distributie bij Zeewolde. De laatste heeft het terrein zodanig verlicht dat het licht omhoog kaatst en 20 kilometer verderop als een straal wit licht te herkennen is.

Precies zoals het niet hoort.

Foto’s zeggen meer dan woorden dus hier zijn de beelden.

Distributiecentrum Bakker, Zeewolde (15-11-2012, Maurits Polak)

Van Mohammed Abuzid ontving ik de volgende foto’s vanuit Almere en omgeving. Overduidelijk is de lichtvervuiling te zien van Amsterdam en diverse woonkernen om Almere heen. Gelukkig is het verder de polder in nu nog stukken beter.

Skyline Amsterdam by night (Mohammed Abuzid, nov. ’12)

Dan een foto genomen vanaf de dijk over de Oostvaarderplassen richting de kassen van Almere de Vaart:

De kassen van Almere (Mohammed Abuzid, nov. ’12)

De kassen van Almere gaan aan om 22:00. Uiteraard zijn we hier als consument zelf verantwoordelijk voor. In de winter dus maar wat minder bloemen op tafel!

Lichtkoepels van Almere

Nu het weer vroeger donker is kan ik mij ook meer uren per nacht irriteren aan het fenomeen lichtvervuiling. Een hardnekkige, groeiende en nog niet goed (h)erkende vorm van milieuvervuiling. Geïnspireerd door een flinke witte vlek op de nachtelijke wolken ten noord-oosten van mijn woning ging ik eerder deze week samen met Andries (voorzitter Publiekssterrenwacht Schothorst, red.) op rijtoer door Amersfoort-Noord om wat opnames te maken van wat ik liefkozend ‘lichtkotsers’ noem.

Nummer één op mijn persoonlijke lijst is de Praxis vestiging aan de A1. Deze heeft maarliefst 30 (DERTIG!) bouwlampen van ik schat 1000W per stuk aanstaan. De hele nacht. Dus ook als er 3 auto’s per uur over de A1 rijden verstookt deze vestiging misschien wel 30.000W (maar zeker 15.000W) energie. Zonde. Ik durf te stellen, zonder al te veel risico, dat exact nul procent van de voorbij rijdende auto’s door de verlichting denkt “Hé, de Praxis. Daar ga ik morgen heen om wat te kopen!”.

Parkeerplaats en zuil Praxis A1, Amersfoort

Overigens heb ik dan nog niet eens de binnenverlichting meegerekend want de plantjes worden binnen blijkbaar ook dag en nacht verlicht. Zou de praxis niet weten dat elk leven al miljarden jaren geëvolueerd is op een planeet waar het ‘s nachts donker is?

Op hetzelfde terrein staat wat vroeger de Gardo was. Daar stond altijd een flinke bouwlamp op de gevel gericht maar die stond scheef, omdat er ooit een auto tegenaan was gereden, waardoor de lamp óver de gevel scheen. En dat was 3 jaar lang zo. Het pand is inmiddels opgeknapt en de gevel is voorzien verlichte belettering (waarvan ik betwijfel of die na 23:00 uit gaat) en daarnaast staat op de gevel gericht… de bouwlamp! En die staat nog steeds scheef! Ik kan voor dit soort dommigheid geen begrip opbrengen.

Baby Park in Calveen, Amersfoort

Meevaller is dan wel dat de gevel sinds de verbouwing ietsje hoger lijkt waardoor er mogelijk plm 2% minder licht ins Blau hinein gekotst wordt.

Op weg naar de sterrenwacht troffen wij (het was inmiddels al bijna 23:00) deze mooie verlichte gevel aan naast Be Fit:

Sportschool a/d Schothorsterlaan, Amersfoort

Of gevel. Gebouw! Het hele gebouw was volledig verlicht en er was niemand aanwezig. Ook hier ontgaat mij het nut totaal.

Dit type lichtvervuiling zie je veel. Zo zagen we het ook in Calveen bij het pand van ABN Amro Hypothekengroep. Auto showrooms proberen denk ik ook ‘s nachts auto’s te verkopen door showrooms in excessief licht te baden. Ik denk dat ik gerust kan stellen dat er ofwel niet over na is gedacht (stommigheid) ofwel dat men bewust de verlichting aan laat (hoogmoed). Beide vind ik van weinig intelligentie getuigen. Een toegevoegde waarde voor de verkoop van het produkt of dienst kan er niet zijn want er is niemand die het ziet.

Al met al is het slecht gesteld in Amersfoort. Samenvattend kun je zonder een diploma Rocket Science al de volgende grote oorzaken van lichtvervuiling vaststellen:

• doelloos verlichten tussen 23:00 en 06:00 (waaronder ook cosmetische verlichting van “mooie” gebouwen);
• verlichting ín panden de hele nacht aan;
• lichtmasten met lampen die omhoog aanlichten i.p.v. naar beneden;
• in het algemeen: reclameverlichting
• slecht afgestelde aanlichting (die dan vaak ook nog eens na 23:00 aan blijft);
• sportvelden waar geen gebruik van wordt gemaakt maar die wel verlicht zijn;
• verlichting van het buitengebied;
• overmatige tuinverlichting.

Ik hoop dat de gemeente Amersfoort een leidende (en misschien wel bijsturende) rol neemt om lichtvervuiling in de gemeente aan te pakken. Als je dit overlaat aan de ondernemers ben ik erg bang dat er weinig gebeurd vooral nu er LED verlichting aankomt waarbij het kostenplaatje een kleinere rol gaat spelen. Dat je energie verspilt en de planeet vervuilt is niet gauw een argument. Ook niet als dat mijn en jóuw energie en mijn en jóuw planeet is.

En dan hebben we het nog niet over het feit dat lichtvervuiling leidt tot depressie, sterfte onder dieren (insecten, vogels, schildpadden, etc.) en een afgenomen natuurlijk herstel van luchtvervuiling, verstoring van het bioritme en mogelijk zelfs een verhoogde kans op kanker.

Tijdens de Nacht van de Nacht 2011 hebben diverse instanties een meldpunt gehad waarop je kon aangeven waar lichtvervuilers zaten. Dat heeft tot concrete acties geleid maar het was helaas een eenmalige actie (dit jaar was er geen) en het lost helaas weinig structureel op. Ik hoop op betere tijden.

Apologies to my international viewers. This is one of those posts in dutch I warned about…

Since I started my blog it has been a completely Dutch blog. As of now this is going to change: I am switching to the international language. No, not of love. Or math. English!

Another important reason I will betray my own country and start writing in English is the fact that I want to deliver content to my mate Marco’s site: Desterradum (the link is in the blogroll). Marco is all about science and I share a vision with him. I am going to quote Marco on this one:

“Pedes in terra ad sidera visus”

It means something like “With both feet on the ground and a gaze toward the sky”. If I had a slogan like him it would be:

We live on our blue marble but marvel at the sky once in a while.

That’s where Marco and I connect: I like to show people the universe. Through telescopes, with the naked eye or some binoculairs. Get out there and have a look for yourself. And Marco likes to explain the underlying science.

The things you will see are amazing and seem incomprehensible at first. But, with the proper attention everyone can grasp the science behind it all.

Je zou de zon met dit herfstweer inderdaad bijna vergeten maar hier is een vergeten opname die ik tijdens het nieuwe maan-weekend in Lalobbe (franse Ardennen) maakte tijdens een zonnige dag. Heerlijk, 24 graden was het. En ‘s avonds nog kunnen kijken ook, met SQM 21.35.

Gemaakt met de gebruikelijke setup. Bewerkt met Gimp, dus 8 bit en daar zit vast nog wat ruimte voor verbetering.

De zon vanuit Lalobbe, Frankrijk (sept. 2012)

Speelmomentje. Een zwart-wit inverted zon. Zelfde uitgangsmateriaal als wat in de post hieronder tot een oranje schouwspel kwam.

Zwart-wit inverted zonnetje

Kwam deze bewerkingsvariant vanavond tegen en die wilde ik wel eens proberen. Valt me niks tegen!

Gemaakt tijdens het middaguur, slechte seeing. Wáárdeloze seeing zelfs! Maar af en toe ging het goed genoeg. Scherpstellen blijft een dramatisch lastig iets wat wel steeds beter gaat. Vooral het feit dat je in het hele felle licht op een laptopschermpje zit te turen maakt het erg lastig. Ooit zal het me lukken.

De grote zonnevlek in het midden van de zon (die dus op de aarde staat “gericht”) is AR1560 en men verwacht met een 40% waarschijnlijkheid dat van daaruit een ‘M-class flare’ onze kant uit komt ergens de komende 48 uur. Dat is een behoorlijke wat kans op poollicht geeft. Het is weer vroeger donker…

Andere tegenvaller: een stofje op de CCD van de DFK41. Daar moet ik wat aan doen. In een aparte bewerking heb ik dit er maar eens van gemaakt.

Zon in witlicht 01-09-2012

Gebruikte apparatuur:

Robtics 70mm F6 ED doublet | DFK41AU02.AS | Baader Solar Continuum | Vixen Polaris w/EQ drive