Boekreview “Europe to the Stars”

Via de social media boodt ESO aan geïnteresseerden een exemplaar aan van het boek Europ to the stars om te recenseren. Nou ben ik bij een boek over 50 jaar ESO altijd wat angstig voor een boek vol propaganda en pagina’s vol cijfertjes en tabellen. Maar ik was erg benieuwd, schreef mij in en mijn hart sprong op toen ik dit boek uit de verpakking haalde:



Niks geen droge kost maar mooie plaatjes en een lekker lopend verhaal! Die foto’s zijn af en toe zelfs 3 pagina’s groot want uitvouwbaar. Afwisselend werd mijn oog gestreeld door mooie foto’s van hemelse vista’s en werd de nerd in mij enthousiast van de brokken high-tech. Telescopen. Grote! Dit boek, in opdracht van ESO gemaakt, had ik in 2 avonden uit. En mensen die mij kennen weten dan dat dit een goed boek is.

Het boek begint met een de historie van de ESO. Je reist af naar Zuid-Afrika, waar veldonderzoek werd gedaan omdat men dacht dat dit een goede lokatie kon zijn voor een eerste zuidelijk observatorium. Vanuit het noorden was het grootste deel van de zuidelijke sterrenhemel immers onbekend en daar wilde men verandering in brengen. Eerst simpelweg vanuit het oogpunt van navigatie (langer geleden nog dan de 19de eeuw natuurlijk…) en de zuidelijke Melkweg zien we hier op onze breedtegraad niet. En natuurlijk voor onderzoek van ons noorderlingen onbekende hemelse objecten in de zuidelijke Melkweg.

Vanwege de enorme kosten die gemoeid waren bij de onderneming ontstond al vrij gauw een europees samenwerkingsverband tussen een handjevol landen: de ESO was begonnen. Echter bleek Zuid-Afrika na onderzoek ter plaatse niet goed genoeg. Toen men in Zuid-Amerika betere lokaties vond startte de ESO met het eerste observatorium op de bergrug La Silla in 1969 waarna in 1976 het topstuk geopend werd: een voor die tijd enorme 3,6 meter telescoop.

Natuurlijk smaakte dit naar meer en men dacht direct verder voor een nóg grotere telescoop. Eerst zou dat een een 16 meter telescoop worden maar het bleek praktischer als er enkele kleinere telescopen gekoppeld konden worden. Dit werd de Very Large Telescope (VLT): vier telescopen van 8 meter per stuk, aan elkaar gekoppeld door een complex optisch netwerk. De techniek werd in 1980 getest met de New Technology Telescope, en in 1999 was de VLT een feit. Dit keer niet op La Silla maar op Paranal, iets noordelijker gelegen.

De opvolger van de VLT is inmiddels al een tijd lang in ontwerp. Net als bij de naamkeuze VLT blijken de ontwikkelaars van die telescoop niet over een bijzonder creatieve geest te beschikken als het op de naam aankomt: de E-ELT. European Extremely Large Telescope. Op dit moment (begin 2013) is deze telescoop in ontwikkeling.

Tot zover een hele beknopte samenvatting van een deel van het boek. Want de geschiedenis van de ESO is maar een deel van het verhaal. In het boek komen namelijk ook nader aan de orde de toekomst van de ESO en gaan de schrijvers dieper in op de deelnemers aan de ESO. Wat mij echter nog meer interesseerde waren de hoofdstukken over de diverse (soms uitgefaseerde) telescopen in Chili en het hoofdstuk over de recent officieel geopende ALMA (sub)millimeter array op een slordige 5 km hoogte. En het boek geeft een mooi overzicht van het arsenaal aan telescopen en technieken die door de ESO ingezet worden om de geheimen van het heelal te ontrafelen.

Al met al vond ik dit een bijzonder geslaagd boek. Je krijgt mij niet zomaar gegrepen met een boek over de geschiedenis van een wetenschappelijke organisatie. Maar Schilling en Christensen zijn er in geslaagd een overzichtswerk te combineren met zeer mooie astrofoto’s en beknopte uitleg van techniek waarbij het nooit te lang door gaat over één onderwerp. Een knappe afwisseling tussen het verhaal van ESO, de ingezette middelen en de bereikte resultaten. Zeker een aanrader als je in twee avonden (oké, pak er drie) helemaal bij wilt zijn over de ESO of als je simpelweg geïntroduceerd wilt worden met wat de ESO doet.

Het boek ligt in de winkel voor rond de €50,00 in de boekwinkels. Dat is een stevige prijs, maar dat is het boek met 224 mooie pagina’s ook. Laat je daar dus niet door tegenhouden!

 

Europe to the stars – ESO’s first 50 years of exploring the southern sky

Uitgeverij Wiley-VCH Verlag Gmb

ISBN 978-3-527-41192-4

Govert Schilling & Lars Lindberg Christensen

September 2012